Materac przeciwodleżynowy zmniejsza ucisk na ciało osoby leżącej i wspiera profilaktykę odleżyn. Nie zastępuje jednak opieki, zmiany pozycji ani pielęgnacji skóry. Na jaki materac tego typu się zdecydować? Nie ma uniwersalnego modelu, który zawsze się sprawdza. Najlepszy wybór to taki, który uwzględnia szereg różnych czynników wpływających na zdrowie i komfort pacjenta.

Jak działa materac przeciwodleżynowy?

Materac przeciwodleżynowy rozkłada nacisk ciała na większą powierzchnię i zmniejsza długotrwały ucisk na miejsca narażone na odleżyny. Najbardziej wrażliwe są okolice:

• kości krzyżowej, 

• pięt, 

• bioder, 

• łopatek,

• łokci,

• potylicy. 

Gdy ucisk trwa zbyt długo, krążenie krwi w tkankach pogarsza się, a skóra i tkanki głębsze są bardziej narażone na uszkodzenia.

Materace statyczne – kiedy sprawdza się pianka?

Materace statyczne są dobrym wyborem u pacjentów z niskim ryzykiem odleżyn albo u osób, które częściowo zmieniają pozycję samodzielnie. Nie wymagają zasilania, pracują bezgłośnie i są łatwe w obsłudze. Często stosuje się je w domach, placówkach opiekuńczych czy rehabilitacyjnych.

Najczęściej spotykane w tej grupie są materace piankowe. Wykonuje się je z pianki poliuretanowej. Mogą mieć równą powierzchnię albo strukturę gofrowaną. Materace gofrowane lepiej rozpraszają nacisk i poprawiają przepływ powietrza przy skórze. To ważne, ponieważ wilgoć, przegrzanie oraz tarcie zwiększają ryzyko podrażnień.

Materac piankowy musi mieć odpowiednią grubość i sprężystość. Zbyt cienki model może nie zapewnić właściwego podparcia, zwłaszcza przy dłuższym leżeniu. Przy osobach leżących przez większość dnia sama pianka może być za słaba, szczególnie jeśli pacjent ma już zaczerwienienia, otarcia albo pierwsze objawy odleżyn.

Dlaczego warto postawić na materace pneumatyczne?

Obok materacy statycznych dostępna jest też kategoria materacy pneumatycznych. Wyposażone są one w komory, a do materaca podłączona jest pompa, która reguluje ciśnienie powietrza w tychże właśnie komorach. To sprawia, że skóra nie przylega stale do powierzchni materaca, a tym samym zmniejsza się ryzyko odleżyn. 

Wśród materacy pneumatycznych najczęściej dostępne dwie podstawowe odmiany.

Materace bąbelkowe — dla kogo są odpowiednie?

Materace bąbelkowe należą do materacy pneumatycznych. Ich powierzchnia składa się z małych komór powietrznych, które cyklicznie napełniają się i opróżniają. Taka praca zmniejsza stały ucisk oraz poprawia komfort pacjenta.

Ten typ materaca zwykle sprawdza się u osób z niskim lub umiarkowanym ryzykiem odleżyn. Może być dobrym wyborem dla pacjentów, którzy dużo czasu spędzają w łóżku, ale nie mają zaawansowanych ran. 

Materac bąbelkowy jest lekki, prosty w montażu i często tańszy niż model rurkowy. Trzeba jednak pamiętać o jego ograniczeniach – ma mniejszą nośność niż część materacy rurkowych. Przy większej masie ciała, całkowitym unieruchomieniu pacjenta albo istniejących odleżynach lepszym wyborem może być właśnie system rurkowy.

Materace rurkowe – przy większym ryzyku odleżyn

Materace rurkowe, nazywane też rurowymi, składają się z poprzecznych komór powietrznych. Pompa zmienia ciśnienie w wybranych rurkach, dzięki czemu nacisk na ciało pacjenta przesuwa się z jednych miejsc na inne. To rozwiązanie zwykle stosuje się przy:

• większym ryzyku odleżyn, 

• długotrwałym leżeniu,

• ograniczonej możliwości samodzielnej zmiany pozycji.

W wielu modelach można odpiąć pojedyncze komory albo czasowo odciążyć wybrany obszar ciała. To ważne, gdy pacjent ma już bolesne miejsce, ranę albo okolice szczególnie narażone na ucisk. O takim wykorzystaniu materaca powinien jednak decydować personel medyczny lub osoba przeszkolona w opiece.

Materace rurkowe mogą być też lepsze w przypadku wyższej masy ciała. Dla pacjentów z BMI powyżej 35 często rozważa się modele o większej nośności, w tym materace trzykomorowe lub bariatryczne. Przy niższej masie ciała u części wystarczające bywają prostsze systemy o mniejszej nośności. 

Jak dobrać materac do pacjenta?

Dobór materaca przeciwodleżynowego powinien zacząć się od oceny ryzyka odleżyn. Innego sprzętu potrzebuje osoba, która leży kilka godzin dziennie po operacji, a innego pacjent na stałe unieruchomiony, z zaburzeniami czucia, niedowładem albo już istniejącymi ranami.

Najważniejsze kryteria wyboru to:

• stopień unieruchomienia pacjenta — im mniej samodzielnych zmian pozycji, tym większe znaczenie ma system zmiennociśnieniowy,

• masa ciała i BMI — materac musi mieć odpowiednią nośność i zakres regulacji ciśnienia,

• stan skóry — zaczerwienienia, otarcia czy rany wymagają pilniejszej konsultacji,

• czas użytkowania — przy całodobowym leżeniu lepiej wybrać trwalszy model,

• komfort pacjenta — hałas pompy, twardość i wentylacja wpływają na sen oraz odpoczynek,

• budżet i dofinansowanie — warto sprawdzić aktualne możliwości wsparcia (np. NFZ, PFRON, PCPR albo MOPS).

Zmiana pozycji i pielęgnacja skóry nadal są konieczne

Materac przeciwodleżynowy nie zwalnia z regularnej zmiany pozycji. Jeśli stan pacjenta na to pozwala, pozycję trzeba modyfikować zgodnie z zaleceniami personelu medycznego, często co kilka godzin. Materac zmniejsza ryzyko ucisku, ale nie usuwa wszystkich czynników prowadzących do odleżyn.

Duże znaczenie ma pielęgnacja skóry. Powinna być ona czysta, sucha i regularnie obserwowana. Trzeba zwracać uwagę nie tylko na zaczerwienienia, zasinienia i otarcia, ale również na pęcherze i miejsca, które nie bledną po odciążeniu.

Warto wybierać przewiewną pościel i pokrowce przyjazne skórze. Naturalne materiały, takie jak bawełna czy len, dobrze odprowadzają wilgoć i ograniczają ryzyko podrażnień. U części pacjentów sprawdzają się także tkaniny antyalergiczne oraz oddychające pokrowce medyczne, które można łatwo czyścić.

Poduszki przeciwodleżynowe i podkłady piankowe

Poduszki przeciwodleżynowe uzupełniają działanie materaca, szczególnie gdy pacjent siedzi lub wymaga miejscowego odciążenia. Chronią one pośladki, okolice kości krzyżowej i okolice guzów kulszowych.

Podkłady piankowe mogą poprawić komfort pacjenta, a także zmniejszyć nacisk na wybrane obszary ciała. Stosuje się je jako dodatkowe wsparcie, zwłaszcza przy długotrwałym unieruchomieniu. Ich dobór warto omówić ze specjalistą, bo nadmiar warstw między pacjentem a materacem może pogorszyć działanie systemu przeciwodleżynowego.

Podsumowanie

Rodzaj materaca przeciwodleżynowego należy dobrać do konkretnego pacjenta. Materace statyczne, w tym piankowe i gofrowane, sprawdzają się przy niższym ryzyku odleżyn. Materace bąbelkowe wspierają profilaktykę u osób leżących przez dłuższy czas. Z kolei materace rurkowe, zwłaszcza zmiennociśnieniowe, są częściej wybierane przy większym ryzyku, długotrwałym unieruchomieniu czy wyższej masie ciała.

Ochrona skóry przed odleżynami wymaga jednak więcej niż doboru dobrego materaca. Potrzeba połączenia: regularnej zmiany pozycji, higieny, przewiewnych materiałów, kontroli skóry i właściwego ułożenia pacjenta. W razie wątpliwości warto skorzystać z pomocy specjalisty, który dobierze materac, poduszki przeciwodleżynowe oraz dodatkowe akcesoria do realnych potrzeb pacjenta.

Sprawdź dostępne materace przeciwodleżynowe i skorzystaj z pomocy specjalistów Rehago przy wyborze sprzętu dla pacjenta narażonego na odleżyny!